อิสลามเน้นย้ำให้แสวงหาความรู้ตั้งแต่ในเปลจนถึงหลุมฝังศพ ความสำคัญของการศึกษาเรียนรู้ในแต่ละช่วงวัย ซึ่งช่วงวัยเด็กนั้นคือ "นาทีทอง" ของชีวิตในการป้อนสิ่งดี ๆ ความรู้ที่ถูกต้อง และคุณธรรมจริยธรรมเข้าไป เพราะสิ่งเหล่านั้นจะกลายเป็นรากฐานและคุณลักษณะนิสัยติดตัวเขาไปจนโตนั่นเอง เปรียบดั่งกับการใช้ลิ่มสลักลงไปบนก้อนหินที่ต่อให้เวลาผ่านไปนานแค่ไหน รอยสลักนั้นก็ยังคงอยู่ตลอดไป

     ท่านศาสดามุฮัมมัด (ซ็อลฯ) กล่าวว่า :

مَثَلُ الَّذِيْ یَتَعلَّمُ فِيْ صِغَرِهِ کَالنَّقْشِ فِی الْحَجَرِ، وَمَثَلُ الَّذِيْ یَتَعلَّمُ فِيْ کِبَرِهِ کَالَّذِيْ یَکْتُبُ عَلَی الْمَاءِ

"อุปมาผู้ที่เรียนรู้ในวัยเยาว์นั้น อุปไมยดั่งการสลักลงบนก้อนหิน และอุปมาผู้ที่เรียนรู้ในวัยผู้ใหญ่นั้น อุปไมยดั่งผู้ที่เขียนลงบนผืนน้ำ"

(กันซุลอุมมาล, เล่ม 10, หน้า 249, ฮะดีษที่ 29336)

     ฮะดีษที่ยกมานี้เป็นหนึ่งในวจนะที่ลึกซึ้งและให้ภาพสะท้อนที่ชัดเจนมากในเรื่องของความสำคัญของการศึกษาเรียนรู้ในแต่ละช่วงวัย ซึ่งอธิบายความหมายและข้อคิดได้ดังนี้ :

อธิบายความหมายและข้อคิดจากฮะดีษ

     ฮะดีษบทนี้ใช้การเปรียบเทียบ (อุปมาอุปไมย) เพื่อให้เห็นภาพพจน์อย่างชัดเจนระหว่างสมองและความจำของคนสองช่วงวัย :

     1. การเรียนรู้ในวัยเยาว์ (كَالنَّقْشِ فِي الْحَجَرِ - ดั่งการสลักลงบนก้อนหิน)

         ▪️ ความหมาย : สมองของเด็กหรือผู้เยาว์นั้นยังบริสุทธิ์ มีความจำที่ลื่นไหล และยังไม่มีเรื่องกังวลใจหรือภาระรับผิดชอบในชีวิตมาดึงความสนใจไป

         ▪️ บทเรียน : เมื่อเด็ก ๆ ได้เรียนรู้อะไรบางอย่าง ไม่ว่าจะเป็นวิชาความรู้ ศีลธรรม หรือทักษะต่าง ๆ สิ่งเหล่านั้นจะประทับแน่น คงทน และลบเลือนได้ยากมาก เหมือนกับการใช้ลิ่มสลักลงไปบนก้อนหินที่ต่อให้เวลาผ่านไปนานแค่ไหน รอยสลักนั้นก็ยังคงอยู่

     2. การเรียนรู้ในวัยผู้ใหญ่/วัยชรา (كَالَّذِي يَكْتُبُ عَلَى الْمَاءِ - ดั่งการเขียนบนผืนน้ำ)

         ▪️ ความหมาย : เมื่อคนเราอายุมากขึ้น สมองเริ่มมีความล้า และที่สำคัญคือมีภาระหน้าที่ ความกังวล เรื่องครอบครัว และการงานเข้ามาในสมองมากมาย

         ▪️ บทเรียน : การเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ในตอนโตจึงทำได้ยากกว่า เปรียบเหมือนกับการใช้นิ้วหรือไม้เขียนลงบนน้ำ พอเขียนเสร็จ รอยนั้นก็จางหายไปในทันที ทำให้ลืมง่ายและต้องใช้ความพยายามมากกว่าปกติหลายเท่าเพื่อที่จะจำหรือทำความเข้าใจ

บทสรุปและคุณค่าที่ได้รับ

     ฮะดีษนี้ไม่ได้มีเจตนาจะ "ห้าม" หรือ "ตัดกำลังใจ" ไม่ให้ผู้ใหญ่ได้ทำการศึกษาและแสวงหาเรียนรู้ (เพราะในอิสลามเน้นย้ำให้แสวงหาความรู้ตั้งแต่ในเปลจนถึงหลุมฝังศพ) แต่เป็นการเน้นย้ำให้ผู้ปกครองและสังคมตระหนักถึงความสำคัญของการบ่มเพาะเด็กๆ

     ช่วงวัยเด็กคือ "นาทีทอง" ของชีวิตในการป้อนสิ่งดี ๆ ความรู้ที่ถูกต้อง และคุณธรรมจริยธรรมเข้าไป เพราะสิ่งเหล่านั้นจะกลายเป็นรากฐานและคุณลักษณะนิสัยติดตัวเขาไปจนโตนั่นเอง

บทความ : เชคมูฮัมมัดนาอีม ประดับญาติ

Copyright © 2026 SAHIBZAMAN.NET- สื่อเรียนรู้อิสลามสำหรับอิสระชนคนรุ่นใหม่