บนพื้นฐานคำสอนด้านจริธรรมและการอบรมขัดเกลา (ตัรบียะฮ์) ของท่านอิมามมูซา กาซิม (อ.) การวางแผนและบริหารเวลา ถือเป็นหลักการพื้นฐานอย่างหนึ่งในชีวิตของชาวมุสลิม ท่านเน้นย้ำในหะดีษที่มีชื่อเสียงบทหนึ่งว่า บุคคลควรแบ่งในการดำเนินชีวิตของตนออกเป็นสี่ส่วน 

    ตัวบทของหะดีษมีดังนี้

إِجْتَهِدُوا فى أَنْ یَکُونَ زَمانُکُمْ أَرْبَعَ ساعات:ساعَةً لِمُناجاةِ اللهِ، وَساعَةً لاَِمْرِالْمَعاشِ، وَساعَةً لِمُعاشَرَةِ الاِْخْوانِ والثِّقاةِ الَّذینَ یُعَرِّفُونَکُمْ عُیُوبَکُمْ وَیُخَلِّصُونَ لَکُمْ فِى الْباطِنِ، وَساعَةً تَخْلُونَ فیها لِلَذّاتِکُمْ فى غَیْرِ مُحَرَّم وَبِهذِهِ السّاعَةِ تَقْدِروُنَ عَلَى الثَّلاثِ ساعات

"จงพยายามแบ่งเวลาของพวกท่านออกเป็นสี่ส่วน : 1- ส่วนหนึ่งสำหรับการวิงวอนต่ออัลลอฮ์ 2- ส่วนหนึ่งสำหรับการหาเลี้ยงชีพ 3- ส่วนหนึ่งสำหรับการคบหาสมาคมกับพี่น้องและผู้ที่ไว้วางใจได้ ผู้ที่จะแนะนำพวกท่านให้รับรู้ถึงข้อบกพร่องของพวกท่านและปลูกฝังความจริงใจในหัวใจของพวกท่าน 4- และอีกส่วนหนึ่ง (คือช่วงเวลา) ที่พวกท่านจะปลีกตนเพื่อเพลิดเพลินกับความสุขที่ไม่ใช่สิ่งต้องห้าม และด้วยกับช่วงเวลาส่วนนี้ พวกท่านก็จะสามารถทำหน้าที่ในอีกสามส่วนที่เหลือได้" (1)

การแบ่งช่วงเวลาในชีวิตประจำวันออกเป็นสี่ส่วน

    ส่วนที่หนึ่ง : การสื่อสารและการเชื่อมสัมพันธ์กับพระเจ้า (ساعَةً لِمُناجاةِ اللهِ)

    ▪การจัดสรรเวลาสำหรับการอิบาดะฮ์ การนมาซ การวิงวอน (ดุอาอ์) และภาวนาขอพรต่อพระเจ้า

    ▪การเสริมสร้างความเข้มแข็งในมิติทางจิตวิญญาณ ความสงบทางจิตใจ และการพัฒนาและขัดเกลาตนเองของมนุษย์จะเกิดขึ้นในช่วงเวลาส่วนนี้

    ส่วนที่สอง : ความอุตสาห์พยายามในการหาเลี้ยงชีพ (ساعَةً لاَِمْرِالْمَعاشِ)

    ▪ กิจกรรมต่างๆ ทางเศรษฐกิจ การทำงาน การหาเลี้ยงชีพอย่างถูกต้องตามศาสนบัญญัติ (ฮะลาล) และการวางแผนจัดการเรื่องทางวัตถุในชีวิต

    ▪ อิสลามถือว่าการทำงานและความเป็นอิสระทางการเงินเป็นคุณค่าและรูปแบบหนึ่งของญิฮาด (2)

    ส่วนที่สาม : การสมาคมทางสังคมและคบหามิตรที่เป็นคนดี (ساعَةً لِمُمعاشَرَةِ الاِْخْوانِ)

    ▪ปฏิสัมพันธ์กับพี่น้องผู้เคร่งศาสนาและบุคคลที่เชื่อถือได้ซึ่งจะตักเตือนเราอย่างจริงใจถึงข้อบกพร่องต่างๆ

    ▪ความสัมพันธ์เหล่านี้จำเป็นต้องตั้งอยู่บนความบริสุทธิ์ใจจากภายใน การพัฒนาทางความคิด และการปรับปรุงแก้ไขพฤติกรรมต่างๆ ทางสังคม

    ส่วนที่สี่ : การพักผ่อนหย่อนใจและนันทนาการที่ฮะลาล (ساعَةً تَخْلُونَ فیها لِلَذّاتِکُمْ)

    ▪การปลีกตัวเพื่อการพักผ่อน นันทนาการเพื่อสุขภาพ และความเพลิดเพลินในความสุขที่ไม่ใช่สิ่งต้องห้าม (ฮะรอม)

    ▪ ช่วงเวลาส่วนนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการฟื้นฟูพละกำลังทางกายและจิตใจของบุคคล

ความสำคัญหลักของการพักผ่อนหย่อนใจที่ที่เป็นที่อนุญาต (ฮะลาล) ตามทัศนะของอิมามมูซา กาซิม (อ.)

    ▪ประเด็นสำคัญมากในตอนท้ายของริวายะฮ์ ((คำรายงาน) นี้ คือการเน้นย้ำของท่านอิมาม (อ.) ในส่วนที่สี่ ท่านกล่าวว่า «و بِهذِهِ السّاعَةِ تَقْدِروُنَ عَلَى الثَّلاثِ ساعات»  “และด้วยกับช่วงเวลาส่วนนี้ พวกท่านก็จะสามารถทำหน้าที่ในอีกสามส่วนที่เหลือได้”  นั่นคือ ในช่วงเวลานี้ (นันทนาการและการแสวงหาความสุขที่เป็นสิ่งอนุญาต (ฮะลาล))  มนุษย์จะได้รับพละกำลังและความกระปรี้กระเปร่าที่จำเป็นในการปฏิบัติภารกิจอีกสามอย่าง (การอิบาดะฮ์ การทำงานประกอบอาชีพ และการเข้าสังคม)

    ▪มุมมองนี้แสดงให้เห็นว่าในสำนักคิดของท่านอิมามมูซา กาซิม (อ.) การพักผ่อนหย่อนใจและนันทนาการที่ดีต่อสุขภาพไม่ใช่เรื่องรอง แต่เป็นแรงผลักดันและเงื่อนไขเบื้องต้นสำหรับความสำเร็จในทุกเรื่องทั้งทางวัตถุและจิตวิญญาณในชีวิตของคนเรา

เชิงอรรถ :

(1) ตุหะฟุลอุกูล, หน้า 409

(2) ท่านอิมามมูซา (อ.) เองได้กล่าวว่า :

مَنْ طَلَبَ هذَا الرِّزْقَ مِنْ حِلِّهِ لِيَعُودَ بِهِ عَلى عِيالِهِ وَنَفْسِهِ كانَ كَالْمُجاهِدِ فى سَبيلِ اللّه

"ผู้ใดแสวงหาปัจจัยยังชีพนี้จากหนทางที่อนุมัต เพื่อนำมันกลับไปให้ครอบครัวของเขาและตัวเขาเอง เขาเปรียบได้ดั่งผู้ที่ทำการต่อสู้ในหนทางของอัลลอฮ์" (อัตตะฮ์ซีบ, เล่ม 6, หน้า 184)

บทความ : เชคมุฮัมมัดนาอีม ประดับญาติ

Copyright © 2026 SAHIBZAMAN.NET- สื่อเรียนรู้อิสลามสำหรับอิสระชนคนรุ่นใหม่