สัจธรรมเกี่ยวกับจิตวิทยาของมนุษย์เมื่อตกเป็นทาสของวัตถุและกิเลส โดยท่านอิมามญะอ์ฟัร อัซ-ซอดิก (อ.) ได้ชี้ให้เห็นว่า ความพยายามที่จะเติมเต็มความสุขจากโลกดุนยาเพียงอย่างเดียว โดยลืมโลกหน้า (อาคิเราะฮ์) จะนำมาซึ่งพันธนาการทางจิตใจ 3 ประการ
ท่านอิมามญะอ์ฟัร อัซ-ซอดิก (อ.) กล่าวว่า :
مَنْ تَعَلَّقَ قَلْبُهُ بِالدُّنْيَا تَعَلَّقَ مِنْهَا بِثَلاَثِ خِصَالٍ: هَمٍّ لاَ يَفْنَى، وَ أَمَلٍ لاَ يُدْرَكُ، وَ رَجَاءٍ لاَ يُنَالُ
"ผู้ใดที่หัวใจของเขายึดติดอยู่กับโลกดุนยา หัวใจของเขาก็จะถูกผูกมัดไว้กับ 3 สิ่งจากมัน (ดุนยา) นั่นคือ : ความกังวลที่ไม่มีวันสิ้นสุด, ความหวังที่ไม่มีวันบรรลุผล และความปรารถนาที่ไม่มีวันเอื้อมถึง"
(มีซานุลฮิกมะฮ์, เรย์ชะฮ์รี, หน้า 897)
การอธิบายความหมายและข้อคิด
ฮะดีษนี้สะท้อนสัจธรรมเกี่ยวกับจิตวิทยาของมนุษย์เมื่อตกเป็นทาสของวัตถุและกิเลส โดยท่านอิมามญะอ์ฟัร อัซ-ซอดิก (อ.) ได้ชี้ให้เห็นว่า ความพยายามที่จะเติมเต็มความสุขจากโลกดุนยาเพียงอย่างเดียว โดยลืมโลกหน้า (อาคิเราะฮ์) จะนำมาซึ่งพันธนาการทางจิตใจ 3 ประการ คือ :
▪️ ความวิตกกังวลที่ไม่มีวันสิ้นสุด (هَمٍّ لَا يَفْنَى) :
เมื่อคนเราเอาหัวใจไปผูกไว้กับทรัพย์สิน ตำแหน่ง หรือวัตถุ เขาจะเริ่มหมกมุ่นอยู่กับความกลัว กลัวว่ามันจะหมดไป กลัวว่า จะสูญเสียมันไป หรือคิดว่า ต้องหามาเพิ่มอีกไม่สิ้นสุด ความคิดเหล่านี้จะกลายเป็นความเครียดเรื้อรังและความกังวลที่เกาะกินใจอยู่ตลอดเวลา
▪️ ความหวังที่ไม่มีวันบรรลุผล (أَمَلٍ لَا يُدْرَكُ) :
ดุนยาเปรียบเสมือนน้ำทะเล ยิ่งดื่มยิ่งกระหาย ความทะยานอยากของมนุษย์ที่ไม่มีขอบเขตจะทำให้เขาวิ่งไล่ตามสิ่งใหม่ ๆ อยู่เสมอ เมื่อได้สิ่งหนึ่งแล้ว ก็จะอยากได้สิ่งถัดไป ทำให้ความปรารถนาที่แท้จริง (ความอิ่มเอมใจ) ไม่เคยถูกเติมเต็มหรือไขว่คว้ามาได้จริง ๆ
คำว่า أَمَل (อะมัล) ในทางจริยศาสตร์อิสลามมักหมายถึง "ความเพ้อฝัน" หรือความหวังที่ยาวไกลเกินจริง มนุษย์มักจะคิดว่า "ถ้าฉันได้สิ่งนี้แล้วฉันจะพอ" แต่เมื่อได้มาแล้ว กิเลสจะสั่งให้อยากได้สิ่งต่อไปอีกเรื่อย ๆ ความหวังสูงสุดในโลกดุนยาจึงเหมือนเส้นขอบฟ้าที่ยิ่งเดินเข้าหา ก็ยิ่งห่างออกไป และไม่มีวันที่เราจะไขว่คว้ามันได้ครบถ้วน
▪️ ความปรารถนาที่ไม่มีวันเอื้อมถึง (رَجَاءٍ لَا يُنَالُ) :
ความปรารถนาและความคาดหวังว่า โลกดุนยาจะให้ความสุขที่แท้จริงและถาวรนั้น เป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ เพราะโลกนี้ถูกสร้างมาให้มีทั้งความสุขและความทุกข์ปนกันไป การหวังความสมบูรณ์แบบจากสิ่งที่ไม่สมบูรณ์จึงนำมาซึ่งความผิดหวังในบั้นปลาย
สรุปข้อคิดจากฮะดีษ
ท่านอิมามซอดิก (อ.) ไม่ได้ห้ามการใช้ชีวิตหรือการทำมาหากินในโลกนี้ แต่ท่านเตือนไม่ให้ "ผูกหัวใจ" (تَعَلَّقَ قَلْبُهُ) ไว้กับมัน จนลืมคุณค่าทางจิตวิญญาณ การใช้ชีวิตในดุนยาอย่างมีสติและใช้มันเป็นทางผ่านเพื่อสร้างเสบียงสำหรับโลกหน้า คือหนทางเดียวที่จะทำให้จิตใจหลุดพ้นจากความทุกข์ทั้ง 3 ประการนี้
บทความ : เชคมูฮัมมัดนาอีม ประดับญาติ
Copyright © 2026 SAHIBZAMAN.NET- สื่อเรียนรู้อิสลามสำหรับอิสระชนคนรุ่นใหม่