ความรู้ คือดาบสองคม ขณะที่ความรู้นั้น สามารถยกสถานะของมนุษย์ให้สูงส่ง ณ ที่อัลลอฮ์ได้ แต่ในขณะเดียวกัน หากนำมาใช้ด้วยความทระนง (ตะกับบุร) มันก็สามารถลากผู้นั้นลงสู่นรกได้เร็วกว่าคนไม่มีความรู้ ในวันกิยามะฮ์ (วันฟื้นคืนชีพ) ความรู้ที่เคยเรียนมาจะกลับกลายมาเป็นพยานฟ้องร้องตัวเขาเองว่า "เจ้ารู้ข้อเท็จจริง รู้บทบัญญัติ แต่เจ้ากลับใช้มันเพื่อโลกดุนยาและอีโก้ของตัวเอง
ท่านศาสดามุฮัมมัด (ซ็อลฯ) กล่าวว่า :
لاَ تَطْلُبُوا اَلْعِلْمَ لِتُبَاهُوا بِهِ اَلْعُلَمَاءَ وَ لاَ لِتُمَارُوا بِهِ اَلسُّفَهَاءَ وَ لاَ لِتُرَاءُوا بِهِ فِي اَلْمَجَالِسِ وَ لاَ لِتَصْرِفُوا وُجُوهَ اَلنَّاسِ إِلَيْكُمْ لِلتَّرَاؤُسِ فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ كَانَ فِي اَلنَّارِ وَ كَانَ عِلْمُهُ حُجَّةً عَلَيْهِ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ وَ لَكِنْ تَعَلَّمُوهُ وَ عَلِّمُوهُ
"พวกท่านจงอย่าแสวงหาความรู้เพื่อเอาไปโอ้อวดแข่งกับผู้รู้ และอย่าแสวงหาความรู้เพื่อเอาไปโต้เถียงกับคนโง่เขลา และอย่าแสวงหาความรู้เพื่อสร้างภาพพจน์ (โอ้อวด) ในที่ประชุมชน และอย่าแสวงหามันเพื่อดึงดูดความสนใจของผู้คนให้หันมาหาพวกเจ้าเพื่อแสวงหาอำนาจความเป็นผู้นำ... เพราะผู้ใดที่กระทำเช่นนั้น เขาจะต้องไปอยู่ในนรก และความรู้ของเขาจะเป็นหลักฐานปรักปรำตัวเขาเองในวันกิยามะฮ์ (วันฟื้นคืนชีพ) แต่ทว่า พวกท่านจงเรียนรู้มันและจงสั่งสอนมัน (แก่ผู้อื่น)"
(อิรชาดุลกุลูบ, เชคมุฟีด, เล่ม 1, หน้า 16)
ฮะดีษ (วจนะ) ของท่านศาสนามูฮัมมัด (ซ็อลฯ) ที่ยกมานี้ เป็นบทเรียนที่ลึกซึ้งและสำคัญยิ่งในเรื่องของ "เจตนา (เหนียต) ในการแสวงหาความรู้" ตามหลักการของอิสลาม
อธิบายบทเรียนแยกตามประเด็น (สี่สิ่งต้องห้ามและสองสิ่งที่ต้องทำ)
ฮะดีษนี้ได้เตือนสติผู้ศรัทธาและผู้แสวงหาความรู้ (นักเรียน นักศึกษา หรือผู้รู้) ให้ระวัง "โรคร้ายทางจิตวิญญาณ" 4 ประการ ที่มักจะเกิดขึ้นเมื่อคนเราเริ่มมีความรู้มากขึ้น :
1. อย่าเรียนเพื่อโอ้อวดแข่งกับผู้รู้ (لِتُبَاهُوا بِهِ اَلْعُلَمَاءَ) :
การเรียนเพื่อยกระดับตัวเองขึ้นไปทับถมผู้รู้คนอื่น หรือต้องการพิสูจน์ว่าตัวเองเก่งกว่า มีความสามารถเหนือกว่าครูบาอาจารย์หรือผู้รู้ในสังคม เพื่อความภาคภูมิใจในอีโก้ (Ego) ของตนเอง
2. อย่าเรียนเพื่อโต้เถียงกับคนโง่เขลา (لِتُمَارُوا بِهِ اَلسُّفَهَاءَ) :
การใช้ความรู้ไปเป็นอาวุธในการเชือดเฉือน โต้เถียง หรือหักหน้าคนที่ไม่รู้ เพื่อแสดงความสะใจหรือแสดงว่าตนเองเหนือกว่า แทนที่จะใช้ความรู้นั้นชี้แนะเขาด้วยความเมตตา
3. อย่าเรียนเพื่อสร้างภาพลักษณ์ในสังคม (لِتُرَاءُوا بِهِ فِي اَلْمَجَالِسِ) :
การแสดงออกเพื่อให้คนในที่ประชุมชนหรือสังคมยกย่องสรรเสริญ (ริยาอ์/การโอ้อวด) เพื่อให้ได้มาซึ่งชื่อเสียง เกียรติยศ และคำชมจากมนุษย์
4. อย่าเรียนเพื่อดึงดูดผู้คนชิงความเป็นผู้นำ (لِتَصْرِفُوا وُجُوهَ اَلنَّاسِ إِلَيْكُمْ لِلتَّرَاؤُسِ) :
การใช้ความรู้เป็นเครื่องมือในการสร้างฐานแฟนคลับ ชักจูงใจคนให้มาห้อมล้อมตนเอง เพื่อหวังผลประโยชน์ในเรื่องของอำนาจ ตำแหน่ง หน้าที่การงาน หรือความเด่นดังในสังคม
ผลลัพธ์ของผู้ที่มีเจตนาบิดเบี้ยว :
▪️ ต้องตกนรก : เนื่องจากความรู้ในอิสลาม (โดยเฉพาะความรู้ศาสนา) ถือเป็นอิบาดะฮ์ (การเคารพภักดี) ที่ต้องทำเพื่ออัลลอฮ์องค์เดียว เมื่อเจตนาพังทลาย ผลที่ได้รับจึงกลายเป็นบาปใหญ่
▪️ ความรู้เป็นหลักฐานปรักปรำตนเอง : ในวันกิยามะฮ์ (วันฟื้นคืนชีพ) ความรู้ที่เคยเรียนมาจะกลับกลายมาเป็นพยานฟ้องร้องตัวเขาเองว่า "เจ้ารู้ข้อเท็จจริง รู้บทบัญญัติ แต่เจ้ากลับใช้มันเพื่อโลกดุนยาและอีโก้ของตัวเอง"
หน้าที่ที่แท้จริงของผู้มีความรู้ (ตอนท้ายของฮะดีษ) :
▪️ จงเรียนรู้มัน (تَعَلَّمُوهُ) : เรียนเพื่อขจัดความไม่รู้ของตัวเอง เรียนเพื่อนำมาปฏิบัติ และเรียนเพื่อความโปรดปรานของอัลลอฮ์
▪️ จงสั่งสอนมัน (عَلِّمُوهُ) : เมื่อรู้แล้วต้องถ่ายทอดด้วยความบริสุทธิ์ใจ (อิคลาศ) เพื่อเป็นประโยชน์แก่ผู้อื่น โดยไม่หวังสิ่งตอบแทนเป็นคำชมหรืออำนาจ
แง่คิดที่ได้รับจากฮะดีษนี้
▪️ เจตนา (เหนียต) คือหัวใจหลัก : ก่อนจะเริ่มอ่านหนังสือ เข้าเรียน หรือฟังบรรยาย ต้องตรวจสอบหัวใจตัวเองเสมอว่า "เราเรียนสิ่งนี้ไปเพื่ออะไร?" เพื่ออัลลอฮ์และพัฒนาตัวเอง หรือเพื่อต้องการเด่นกว่าคนอื่น?
▪️ ความรู้คือดาบสองคม : ความรู้สามารถยกสถานะของมนุษย์ให้สูงส่ง ณ ที่อัลลอฮ์ได้ แต่ในขณะเดียวกัน หากนำมาใช้ด้วยความทรนงตน (ตะกับบุร) มันก็สามารถลากผู้นั้นลงสู่นรกได้เร็วกว่าคนไม่มีความรู้
▪️ เป้าหมายของความรู้คือ "การปฏิบัติและแบ่งปัน" : ความรู้ที่มีบารอกัต (มีความจำเริญ) คือความรู้ที่นำไปสู่การปรับปรุงตัวให้ดีขึ้นและส่งต่อให้สังคม ไม่ใช่ความรู้ที่เก็บไว้เพื่อเป็นคลังอาวุธเอาไว้คอยจับผิดหรือฟาดฟันกับผู้อื่นในโลกโซเชียลหรือในชีวิตจริง
"จงให้ความรู้รับใช้อิสลามและเพื่อนมนุษย์ แต่อย่าใช้ความรู้เพื่อรับใช้อีโก้และกิเลสของตัวเอง"
บทความ : เชคมูฮัมมัดนาอีม ประดับญาติ
Copyright © 2026 SAHIBZAMAN.NET- สื่อเรียนรู้อิสลามสำหรับอิสระชนคนรุ่นใหม่