การประกาศสงครามเศรษฐกิจครั้งล่าสุดของโดนัลด์ ทรัมป์ ต่ออิหร่าน สะท้อนให้เห็นถึงความผิดหวังของวอชิงตันหลังจากมาตรการคว่ำบาตร การข่มขู่ และการบีบบังคับต่าง ๆ ที่ใช้มานานหลายทศวรรษไม่สามารถบีบบังคับให้เตหะรานยอมสละอำนาจอธิปไตยได้

    ทรัมป์นำเสนอว่า เป็นปฏิบัติการทางเศรษฐกิจที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน พร้อมทั้งข่มขู่รัฐบาล สถาบันการเงิน บริษัท สนามบิน เครือข่ายการขนส่ง และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องอื่น ๆ ที่มีช่องทางการค้าหรือการเงินกับเตหะราน

    ถ้อยคำที่เกินจริงเกี่ยวกับการยกระดับความขัดแย้งนี้เผยให้เห็นความขัดแย้ง เพราะหากมาตรการคว่ำบาตร แรงกดดันสูงสุด การข่มขู่ทางทหาร และการใช้กำลังโดยตรงประสบความสำเร็จ สหรัฐฯ ก็คงไม่มีเหตุผลที่จะต้องดำเนินการใด ๆ อีก

    ความขัดแย้งนี้มีมาก่อนทรัมป์และสาธารณรัฐอิสลามแห่งอิหร่าน ย้อนกลับไปถึงการรัฐประหารในปี ค.ศ.1953 เมื่อวอชิงตันและลอนดอนช่วยกันโค่นล้มนายกรัฐมนตรี มุฮัมมัด มุสซาเดห์ หลังจากรัฐบาลของเขายึดน้ำมันของอิหร่านเป็นของรัฐ

    เหตุการณ์นั้นยังคงเป็นจุดศูนย์กลางในมุมมองของอิหร่านที่มีต่ออำนาจของชาติตะวันตก เพราะมันได้สร้างแบบแผนทางประวัติศาสตร์ที่การควบคุมทรัพยากรของชาติโดยอำนาจอธิปไตยขัดแย้งกับการที่รัฐบาลต่างชาติแสวงหาผลประโยชน์ทางยุทธศาสตร์และเศรษฐกิจ

    มรดกของการแทรกแซงนั้นยังคงอยู่หลังจากการล่มสลายของระบอบกษัตริย์ และหล่อหลอมความเข้าใจของสาธารณรัฐอิสลามอิหร่านเกี่ยวกับอำนาจอธิปไตยทางเศรษฐกิจ โดยเชื่อมโยงเอกราชของชาติกับการกำหนดชะตากรรมทางการเมืองด้วยตนเองและการต่อต้านการควบคุมจากภายนอกอย่างใกล้ชิด

    หลังจากการปฏิวัติปี ค.ศ. 1979 สหรัฐฯ ได้กำหนดข้อจำกัดต่าง ๆ อย่างต่อเนื่องเมื่อความสัมพันธ์ทางการทูตพังทลายลง ในที่สุดก็สร้างโครงสร้างการคว่ำบาตรที่ครอบคลุมการค้า การเงิน การลงทุน เทคโนโลยี พลังงาน การขนส่ง และการธนาคารระหว่างประเทศ

    การควบคุมเครือข่ายทางการเงินที่ใช้ดอลลาร์เป็นหลักของสหรัฐฯ ทำให้วอชิงตันมีอำนาจต่อรองอย่างมหาศาลเหนือบริษัทและสถาบันต่างชาติ ทำให้ผู้กำหนดนโยบายสามารถลงโทษผู้เล่นระหว่างประเทศที่ยังคงรักษาความสัมพันธ์กับอิหร่านได้

    อย่างไรก็ตาม การคว่ำบาตรล้มเหลวซ้ำแล้วซ้ำเล่าในการทำให้อิหร่านยอมจำนนทางการเมือง เนื่องจากอิหร่านได้แบกรับต้นทุนจำนวนมากในขณะที่ยังคงรักษาตำแหน่งทางยุทธศาสตร์ที่วอชิงตันพยายามเปลี่ยนแปลง

    ข้อตกลงนิวเคลียร์ปี ค.ศ. 2015 อาจเป็นหลักฐานที่ชัดเจนที่สุดว่าการเผชิญหน้าไม่ใช่สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เนื่องจากอิหร่านยอมรับข้อจำกัดด้านนิวเคลียร์ที่สำคัญเพื่อแลกกับการผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรและการค้าระหว่างประเทศที่มากขึ้น

    การถอนตัวของทรัมป์จากข้อตกลงดังกล่าวในปี ค.ศ. 2018 ทำลายโอกาสนั้นและฟื้นฟูมาตรการคว่ำบาตรภายใต้แรงกดดันสูงสุด โดยพยายามลดรายได้จากน้ำมันของอิหร่านและขอสัมปทานที่กว้างขึ้นเกี่ยวกับนโยบายต่างประเทศและความมั่นคงแห่งชาติ

    อย่างไรก็ตาม อิหร่านปรับตัวเข้ากับแรงกดดันที่เพิ่มขึ้น รักษาการดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจภายใต้สภาวะที่ยากลำบากมากขึ้น และแสดงให้เห็นว่าความยากลำบากไม่ได้หมายถึงการยอมจำนนทางการเมืองโดยอัตโนมัติ

    อิหร่านมีข้อได้เปรียบเชิงโครงสร้างที่ทำให้การครอบงำจากภายนอกอย่างสมบูรณ์เป็นเรื่องยากอย่างยิ่ง รวมถึงประชากรมากกว่า 90 ล้านคน แหล่งสำรองน้ำมันและก๊าซขนาดใหญ่ ตลาดภายในประเทศขนาดใหญ่ และทุนมนุษย์จำนวนมาก

    ศักยภาพทางเศรษฐกิจของอิหร่านขยายไปไกลกว่าไฮโดรคาร์บอน เพราะการศึกษามานานหลายทศวรรษได้ผลิตวิศวกร นักวิทยาศาสตร์ แพทย์ นักวิจัย ผู้ประกอบการ และแรงงานฝีมือ ซึ่งความรู้ที่สะสมมานั้นไม่สามารถถูกกำจัดออกไปได้ง่าย ๆ ด้วยมาตรการคว่ำบาตร

    อุตสาหกรรมภายในประเทศและสถาบันเทคโนโลยีก็พัฒนาขึ้นภายใต้สภาวะที่ยากลำบากเช่นกัน ทำให้อิหร่านสามารถผลิต บำรุงรักษา และปรับปรุงสินค้าจำเป็นต่าง ๆ ได้มากมาย ในขณะเดียวกันก็ลดการพึ่งพาห่วงโซ่อุปทานระหว่างประเทศ

    ภูมิศาสตร์เป็นข้อได้เปรียบที่ยั่งยืนอีกประการหนึ่ง เนื่องจากอิหร่านเชื่อมต่ออ่าวเปอร์เซียกับเอเชียกลาง คอเคซัส และตลาดเอเชียที่กว้างขึ้น ในขณะที่ติดกับช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งมีความสำคัญทางยุทธศาสตร์

    ข้อได้เปรียบเหล่านี้ ไม่ได้ทำให้อิหร่านรอดพ้นจากความยากลำบากทางเศรษฐกิจ เพราะข้อจำกัดที่ยืดเยื้อได้สร้างความเสียหายอย่างร้ายแรงต่อครัวเรือน ธุรกิจ และการพัฒนาประเทศ

    อย่างไรก็ตาม ข้อได้เปรียบเหล่านี้อธิบายได้ว่า ทำไมการบีบทางเศรษฐกิจจึงไม่สามารถนำไปสู่การครอบงำทางการเมืองได้โดยอัตโนมัติ แม้ว่าวอชิงตันจะมีอำนาจทางการเงินและการค้าอย่างกว้างขวางก็ตาม

    แรงกดดันสูงสุดอาจก่อให้เกิดความขัดแย้งที่สำคัญ เพราะความพยายามที่จะเพิ่มการพึ่งพาของอิหร่านต่อวอชิงตันอาจกระตุ้นให้เตหะรานลดความเปราะบางเหล่านั้นผ่านการชำระเงินทางเลือกและการผลิตภายในประเทศ

    ข้อจำกัดทางการเงินกระตุ้นให้เกิดกลไกทางเลือก ในขณะที่ข้อจำกัดด้านเทคโนโลยีที่นำเข้ากระตุ้นความสามารถภายในประเทศ และแรงกดดันต่อการส่งออกพลังงานกระตุ้นให้เกิดการกระจายความเสี่ยงไปยังลูกค้าทางเลือกอื่น ๆ

    มาตรการล่าสุดของทรัมป์นั้น เผยให้เห็นอะไรหลายอย่าง เพราะขอบเขตของมันขยายออกไปไกลกว่าอิหร่าน คุกคามประเทศที่สามและผู้ประกอบการทางการค้าที่มีความสัมพันธ์กับเตหะราน ซึ่งกลายเป็นเป้าหมายของแรงกดดันจากสหรัฐฯ

    ดังนั้น วอชิงตันจึงเปลี่ยนความขัดแย้งทวิภาคีให้กลายเป็นข้อพิพาททางการค้าที่กว้างขึ้น ขณะเดียวกันก็พยายามบีบบังคับรัฐบาล ธนาคาร และบริษัทต่าง ๆ ให้ยอมลดทอนผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจที่ชอบธรรมลงเพื่อตอบสนองความต้องการเชิงยุทธศาสตร์ของอเมริกา

    ประสิทธิภาพของการบีบบังคับเช่นนี้ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสามารถของวอชิงตันในการสร้างภาระค่าใช้จ่ายเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับว่าประเทศเหล่านั้นจะตอบสนองต่อการบีบบังคับนั้นหรือไม่ด้วย

ที่มา : สำนักข่าวเพรสทีวี

Copyright © 2026 SAHIBZAMAN.NET- สื่อเรียนรู้อิสลามสำหรับอิสระชนคนรุ่นใหม่